Kara za fikcyjne B2B: ile grozi po zmianach w 2026 r.

Fikcyjne B2B — czyli umowa cywilnoprawna zawarta zamiast umowy o pracę, mimo że współpraca ma cechy stosunku pracy — jest po zmianach w 2026 r. obarczone wyższym ryzykiem i wyższymi karami.

W skrócie

Kara za fikcyjne B2B to przede wszystkim grzywna z art. 281–283 Kodeksu pracy, której widełki wzrosły w 2026 roku z 1 000–30 000 zł do 2 000–60 000 zł, a przy powtórnym naruszeniu w ciągu dwóch lat górna granica sięga 90 000 zł. Inspektor może też nałożyć mandat karny na miejscu. Sama grzywna to jednak zwykle mniejsza część rachunku. Dochodzą do niej zaległe składki ZUS i zaliczki na podatek dochodowy za okres nieprzedawniony, czyli do pięciu lat wstecz, wraz z odsetkami, oraz wyrównania świadczeń pracowniczych, takich jak ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Kluczowa różnica: grzywna jest nakładana raz na podmiot, natomiast składki nalicza się od każdej zakwestionowanej umowy osobno. Przy kilkunastu kontraktorach to właśnie zaległości składkowe, a nie kara, decydują o skali kosztu. Od 8 lipca 2026 roku okręgowy inspektor pracy może stwierdzić istnienie stosunku pracy decyzją administracyjną, bez uprzedniego wyroku sądu.

Jakie kary grożą za fikcyjne B2B?

Grzywna za wykroczenia przeciwko prawom pracownika (art. 281–283 KP): widełki wzrosły z 1 000–30 000 zł do 2 000–60 000 zł, a przy powtórnym naruszeniu w ciągu 2 lat górna granica sięga 90 000 zł. Mandat inspektora to teraz do 5 000 zł, w recydywie do 10 000 zł (Dz.U. 2026 poz. 473).

Zaległe składki ZUS i zaliczki na podatek (do 5 lat wstecz) wraz z odsetkami, a także wyrównania świadczeń pracowniczych.

Od 8 lipca 2026 przekształcenie umowy w stosunek pracy może nastąpić decyzją administracyjną inspektora PIP, bez pośrednictwa sądu pracy.

Fikcyjne samozatrudnienie i fikcyjne zatrudnienie — czy to przestępstwo?

Fikcyjne samozatrudnienie (umowa B2B zamiast umowy o pracę) to co do zasady wykroczenie, nie przestępstwo: art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy przewiduje za nie grzywnę opisaną wyżej, nakładaną w postępowaniu wykroczeniowym albo mandatem.

Przestępstwem może się stać, gdy pracodawca złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego (art. 218 § 1a Kodeksu karnego) albo nie zgłasza go do ubezpieczeń społecznych lub zgłasza nieprawdziwe dane (art. 219 Kodeksu karnego). Za oba czyny grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

„Fikcyjne zatrudnienie” to częściej coś innego: pozorna umowa o pracę zawarta tylko po to, by uzyskać świadczenia z ZUS (np. zasiłek chorobowy lub macierzyński). ZUS kwestionuje wtedy podleganie ubezpieczeniu i odmawia świadczeń, a wyłudzenie może być ścigane jako oszustwo (art. 286 Kodeksu karnego). To odwrotna sytuacja niż fikcyjne B2B, gdzie umowa o pracę powinna była zostać zawarta, a nie była.

Ile to kosztuje w praktyce? Przykład wyliczenia

Weźmy kontraktora, który od 3 lat wystawia fakturę na 12 000 zł miesięcznie. Według uproszczonego modelu naszego kalkulatora (ok. 40% kwoty za każdy miesiąc współpracy) zaległe składki ZUS to rząd 172 800 zł — do tego odsetki oraz grzywna do 60 000 zł.

Najważniejsza jest skala: grzywnę nakłada się raz, ale składki liczy się od każdej zakwestionowanej umowy osobno. Dziesięciu takich kontraktorów to dziesięciokrotność składek przy jednej grzywnie — dlatego w firmach z wieloma umowami B2B kara jest zwykle mniejszą częścią rachunku.

To orientacyjny rząd wielkości, nie wyliczenie ZUS: dokładna kwota zależy od podstawy wymiaru składek i okresu, który organ zakwestionuje. Własne liczby podstawisz w kalkulatorze strat.

Kto płaci: firma czy wykonawca?

Grzywnę z art. 281 KP ponosi pracodawca albo osoba działająca w jego imieniu, a zaległe składki i zaliczki rozlicza płatnik — czyli firma, która zawarła umowę B2B. To ona jest stroną postępowania przed ZUS i urzędem skarbowym.

Wykonawca nie zostaje jednak bez skutków: za zakwestionowany okres przestaje być traktowany jak przedsiębiorca, co może oznaczać korekty po jego stronie, w tym utratę korzyści podatkowych z działalności gospodarczej.

Kto jest najbardziej narażony na kontrolę?

Współpraca z jednym podmiotem, sztywne godziny, praca pod kierownictwem, stała miesięczna kwota i brak ryzyka po stronie wykonawcy to sygnały, które przyciągają kontrolę. Dane z KSeF, ZUS i KAS pozwalają precyzyjniej typować podmioty.

Jak uniknąć kary za fikcyjne B2B?

Zacznij od przeglądu umów: usuń zapisy typowe dla etatu, takie jak sztywne godziny pracy, płatny urlop, zakaz podzlecania czy kary porządkowe, i powiąż wynagrodzenie z rezultatem. Sama umowa nie wystarczy — praktyka współpracy musi się z nią zgadzać, bo o kwalifikacji decyduje faktyczny sposób wykonywania pracy.

Firma, która nie jest pewna oceny konkretnej współpracy, może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną. Wniosek trzeba jednak przygotować rozważnie, bo opisuje rzeczywisty stan współpracy.

Konsekwencje fikcyjnego B2B: kto ponosi i ile

Konsekwencja Kogo dotyczy Wysokość lub zakres
Grzywna (art. 281–283 KP) Pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu 2 000–60 000 zł, w recydywie do 90 000 zł
Mandat inspektora pracy Pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu Do 5 000 zł, w recydywie do 10 000 zł
Zaległe składki ZUS Płatnik (firma zamawiająca) Do 5 lat wstecz z odsetkami, od każdej umowy osobno
Zaległe zaliczki na podatek Płatnik (firma zamawiająca) Do 5 lat wstecz z odsetkami
Świadczenia pracownicze Pracodawca Wyrównania, m.in. ekwiwalent za niewykorzystany urlop
Decyzja o istnieniu stosunku pracy Obie strony umowy Od 8.07.2026 decyzją inspektora PIP, z prawem odwołania do sądu pracy

Grzywnę nakłada się raz, składki liczy się od każdej zakwestionowanej umowy — przy wielu kontraktorach to one decydują o koszcie.

Sprawdź swoją umowę za darmo

Wgraj umowę B2B (także skan) lub wklej jej treść — AI przeczyta całą umowę i za darmo pokaże, ile zapisów przemawia za etatem.

Darmowy skan umowy →

Najczęstsze pytania

Czy fikcyjne samozatrudnienie to przestępstwo?

Co do zasady nie — to wykroczenie z art. 281 Kodeksu pracy, karane grzywną do 60 000 zł (w recydywie do 90 000 zł). Przestępstwem może być złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika albo niezgłoszenie go do ubezpieczeń (art. 218 § 1a i art. 219 Kodeksu karnego).

Ile wynosi kara za fikcyjne samozatrudnienie?

Grzywna z art. 281–283 KP wynosi od 2 000 do 60 000 zł, a przy powtórnym naruszeniu w ciągu 2 lat do 90 000 zł. Do tego dochodzą zaległe składki ZUS i zaliczki na podatek do 5 lat wstecz z odsetkami — zwykle to one stanowią większą część kosztu.

Czy kara jest naliczana od każdej umowy osobno?

Grzywnę nakłada się raz na podmiot. Zaległe składki i zaliczki liczy się natomiast od każdej zakwestionowanej umowy osobno, dlatego koszt rośnie wraz z liczbą kontraktorów.

Za ile lat wstecz ZUS może naliczyć składki?

Za okres nieprzedawniony, czyli do 5 lat wstecz, wraz z odsetkami za zwłokę.

Czy można odwołać się od decyzji PIP?

Tak. Od decyzji okręgowego inspektora pracy stwierdzającej istnienie stosunku pracy przysługuje odwołanie do sądu pracy.

Czy kara dotyczy też wykonawcy (samozatrudnionego)?

Grzywna i zaległości składkowe obciążają przede wszystkim płatnika (zamawiającego), ale konsekwencje — w tym utrata korzyści podatkowych — dotykają również wykonawcę.

Jak sprawdzić, czy moja umowa jest fikcyjna?

Zacznij od darmowego skanu treści umowy i testu przedsiębiorcy o praktyce współpracy. Przy średnim lub wysokim ryzyku skonsultuj się z kancelarią.

Krok po kroku

  1. 1

    Zrób przegląd umów B2B

    Sprawdź, które umowy zawierają zapisy typowe dla etatu — darmowy skan wskaże je w kilkadziesiąt sekund.

  2. 2

    Usuń klauzule etatowe

    Wykreśl sztywne godziny, płatny urlop, zakaz podzlecania i kary porządkowe; powiąż wynagrodzenie z rezultatem.

  3. 3

    Uporządkuj praktykę współpracy

    Zadbaj, żeby faktyczny sposób pracy zgadzał się z umową — organ bada praktykę, nie tylko dokument.

  4. 4

    Policz swoją ekspozycję

    Oszacuj zaległe składki i grzywnę w kalkulatorze strat, żeby wiedzieć, o jaką kwotę realnie chodzi.

Źródła

Zobacz też