B2 B2Bezpieczny

Fikcyjne samozatrudnienie: co to jest i jak go uniknąć

Fikcyjne (pozorne) samozatrudnienie — nazywane też „fikcyjnym zatrudnieniem" lub „ukrytym etatem" — to sytuacja, w której formalnie prowadzisz działalność i wystawiasz faktury, ale realnie pracujesz jak etatowiec: dla jednego podmiotu, pod jego kierownictwem, w wyznaczonym czasie i miejscu. Prawo patrzy na treść współpracy, nie na jej nazwę.

W skrócie

Fikcyjne samozatrudnienie — nazywane też fikcyjnym zatrudnieniem, pozornym samozatrudnieniem lub ukrytym etatem — to sytuacja, w której formalnie prowadzisz działalność gospodarczą i wystawiasz faktury, ale realnie pracujesz jak etatowiec. Prawo ocenia treść współpracy, a nie jej nazwę: zgodnie z art. 22 § 1(1) Kodeksu pracy nie wolno zastąpić umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeśli warunki wykonywania pracy pozostają właściwe dla stosunku pracy. Rozpoznaje się je po kumulacji cech: jeden zleceniodawca, sztywne godziny, podporządkowanie bieżącym poleceniom przełożonego, stała miesięczna kwota niezależna od rezultatu, praca na sprzęcie i w systemach zamawiającego, zakaz zastępstwa oraz brak realnego ryzyka gospodarczego po stronie wykonawcy. Żadna pojedyncza cecha nie przesądza sprawy — decyduje przewaga jednej grupy nad drugą w całościowej ocenie. Konsekwencje finansowe ponosi głównie zamawiający jako płatnik: zaległe składki i podatki do pięciu lat wstecz oraz grzywna sięgająca 60 000 zł.

Po czym rozpoznać pozorne samozatrudnienie?

Jeden zleceniodawca, sztywne godziny, podporządkowanie poleceniom, stała miesięczna kwota niezależna od rezultatu, praca na sprzęcie i w systemach zamawiającego, brak prawa do zastępstwa i brak realnego ryzyka gospodarczego.

Im więcej tych cech występuje łącznie, tym większe prawdopodobieństwo, że umowa zostanie uznana za stosunek pracy.

Jak się zabezpieczyć

Powiąż wynagrodzenie z rezultatem, zapewnij sobie realną niezależność (własny sprzęt, swoboda organizacji), zadbaj o możliwość podzlecania i — jeśli to możliwe — o więcej niż jednego klienta. Usuń z umowy zapisy typowe dla etatu.

Zacznij od darmowego skanu umowy i quizu o praktyce, aby zobaczyć, które elementy podnoszą Twoje ryzyko.

Sprawdź swoją umowę za darmo

Wgraj umowę B2B lub wklej jej treść — w 30 sekund pokażemy czerwone flagi i poziom ryzyka.

Darmowy skan umowy →

Najczęstsze pytania

Czym różni się pozorne samozatrudnienie od legalnego B2B?

Legalne B2B to realna działalność: niezależność, ryzyko gospodarcze, najczęściej wielu klientów i rozliczenie za rezultat. Pozorne — to etat „ubrany" w fakturę.

Czy „fikcyjne zatrudnienie" to to samo co fikcyjne samozatrudnienie?

W praktyce te określenia (a także „ukryty etat") opisują to samo zjawisko: współpracę formalnie cywilnoprawną, która realnie ma cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 KP.

Co grozi za fikcyjne samozatrudnienie?

Przekwalifikowanie na umowę o pracę, zaległe składki i podatki do 5 lat wstecz oraz grzywna (po nowelizacji do 60 000 zł, recydywa 90 000 zł).

Zobacz też